Kultura wina. Głęboko zakorzenione w winorośli.
Kraj i ludzie.
Wino jest tak głęboko zakorzenione w gruzińskiej tożsamości, że mówiąc o gruzińskiej kulturze wina, mówi się jednocześnie o samej Gruzji. Dzięki swoim unikalnym regionom winiarskim i 8 000-letniej historii uprawy winorośli, Gruzini nie tylko produkowali wino, lecz także stworzyli wyjątkową kulturę, która dziś ma wymiar światowy.
Uprawa winorośli w rodzinie
Na gruzińskiej wsi, gdzie większość rodzin wciąż posiada własne winnice i produkuje domowe wino, niemal każdy dom ma pomieszczenie, w którym znajdują się qvevri, zwane marani. Nawet w miastach mieszkańcy, pragnąc łączyć nowoczesność z tradycją, uprawiają własne winorośle. Otwarcie rodzinnego qvevri, zakopanego w ziemi glinianego naczynia, w którym w wielu domach powstaje wino – to wydarzenie wyjątkowe, uroczyste i pełne radości, często będące okazją do wspólnego świętowania. Wino towarzyszy tu każdemu posiłkowi, zarówno na co dzień, jak i podczas wyjątkowych okazji.
Tradycja toastów
Dla wielu Gruzinów powiedzenie „życie bez świętowania nie ma sensu” to nie tylko słowa, lecz styl życia, który celebrują przy każdej okazji. Centrum spotkań – niezależnie od tego, czy to chwile radości, czy smutku – stanowi supra, tradycyjna gruzińska uczta, podczas której wznoszone są liczne toasty.
Ta forma biesiadowania wywodzi się z wschodnio-prawosławnej tradycji monastycznej, gdzie przełożony klasztoru poprzez toast inicjował tematy do refleksji i rozmów. Do dziś picie wina przy stole jest w Gruzji sposobem na dzielenie się myślami i rozmowy o sprawach naprawdę istotnych.
Tamada, czyli osoba prowadząca toasty, wstaje i przedstawia temat wieczoru. Wznosi toast, proponując temat wieczoru, nawiązując przy tym do osobowości i zainteresowań gości. Po czym opróżnia swój kieliszek lub tradycyjny róg do picia zwany Khantsi. Następnie goście kolejno wygłaszają własne toasty, nawiązujące do tematu tamady, i opróżniają swoje kieliszki lub rogi. Toasty mogą być piękne, poetyckie, zabawne lub śmiałe.
W miarę upływu wieczoru wymiana myśli i szczery śmiech stają się tak samo upajające, jak wino.
Supra. Więcej niż uczta.
Supra to tradycyjny, często wystawny posiłek, będący sercem gruzińskiego życia towarzyskiego. To znacznie więcej niż zwykła uczta – to wielowiekowa tradycja, religijny rytuał i istotny element tożsamości narodowej. Organizuje się ją przy każdej ważnej okazji: narodzinach, urodzinach, ślubach, pogrzebach czy powrotach bliskich osób.
Podczas supry stoły dosłownie uginają się od jedzenia i picia – półmiski, talerze i misy wypełnione są po brzegi lokalnymi specjałami.
Choć potrawy mogą się różnić w zależności od rodziny lub charakteru wydarzenia, wiele elementów tej tradycji pozostaje niezmiennych i rozpoznawalnych w całej Gruzji.
Przez pokolenia rytuały te kształtowały wspólnotę, tożsamość i duchowość gruzińskiego narodu.
Jednym z najważniejszych elementów supry jest obecność tamady – osoby prowadzącej toasty, wokół których koncentruje się całe spotkanie.
Doświadczony tamada potrafi w wyjątkowy sposób przywołać ducha wspólnoty i zakorzenionej w winie kultury, która dla wielu Gruzinów ma głębokie znaczenie. Uroczystość rozpoczynają trzy symboliczne toasty: za ojczyznę, za Boga oraz za gości – tych, którzy są najbliżej boskości. Gościnność w Gruzji ma rangę niemal świętości, a osoby przyjmowane przy stole traktowane są jako prawdziwy dar niebios.
Muzyka i sztuka
Gruzja słynie nie tylko z wielowiekowej tradycji winiarskiej. Może także poszczycić się tysiącletnią tradycją muzyczną i taneczną, wyróżniającą się charakterystyczną muzyką wielogłosową (polifonią). Nie bez znaczenia jest położenie Gruzji na styku Europy, Bliskiego Wschodu i Azji, które przyczyniło się do powstania stylów chóralnych łączących monofonię Bliskiego Wschodu z europejskimi harmoniami.
Jednym z najcenniejszych muzycznych wkładów Gruzji w światowe dziedzictwo jest tradycyjny śpiew polifoniczny, oparty na przeplatających się liniach melodycznych, z których każda prowadzi własną melodię. Zdaniem muzykologów jego korzenie sięgają czasów przedchrześcijańskich, jeszcze sprzed przyjęcia chrztu przez Gruzję na początku IV wieku. Ten unikalny styl, często oparty na trzyczęściowej harmonii i charakterystycznych dysonansach, został wpisany na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO.
Sztuka i architektura gruzińska
Kupcy, misjonarze i zdobywcy, którzy przybywali do Gruzji na przestrzeni tysiącleci, mieli wpływ na artystyczne oblicze kraju. Do dziś bogata historia Tbilisi odzwierciedla się w architekturze, która stanowi fascynującą mieszankę wielu epok i stylów: średniowiecza, neoklasycyzmu, beaux arts, secesji, stalinizmu i modernizmu.
Słowniczek winiarski
Oto kilka przydatnych gruzińskich słów związanych z winem i winiarstwem:
Czacza
Tradycyjny gruziński wysokoprocentowy napój alkoholowy, często nazywany gruzińską wódką winogronową
Gaumarjos
Na zdrowie!
(Dosłownie: na zwycięstwo)
Ghvino / Gvino
Wino
Klerti
Szypułki winogron
Madloba
Dziękuję
Marani
Pomieszczenie, w którym znajdują się qvevri
Orgo
Pokrywa Qvevri
(tradycyjnie z drewna lub kamienia, dziś najczęściej ze szkła lub metalu)
Qvevri
Tradycyjne gliniane naczynie w kształcie jaja
(do produkcji wina)
Satsnakheli
Tradycyjna wanna do ugniatania winogron
(zwykle wyrzeźbiona z jednego pnia drzewa lub wykonana z kamienia)
Supra
Uczta
Tamada
Osoba prowadząca toasty
Wskazówka dla wszystkich, którzy chcą podróżować do Gruzji
Większość znaków drogowych, menu i znaków informacyjnych jest przetłumaczona na język angielski. Nie trzeba znać gruzińskiego, aby bez problemu podróżować po Gruzji.